محمد مصدق

محمد مصدق در سال ۱۲۶۱ هجری شمسی در تهران در یک خانوادة اشرافی ( قاجار ) بدنیا آمد. پدرش  میرزا  هدایت الله معروف به « وزیر دفتر » بود. در زمان ناصرالدین شاه، وزارت دفتری شاه به میرزا هدایت الله داده شده بود که انگلوفیل بود.

در حالیکه مستوفی الممالکی بالاتر از وزیر دفتر می بوده، وزیر دفتر وقت، مأمور رسیدگی به مالیات کشور بوده، در حالیکه تمام دیوان محاسبات در اختیار مستوفی الممالک بوده است. پس از انتصاب مستوفی الممالکی به میرزا حسن، این شغل در خانوادة او موروثی می شود و تمام مستوفی الممالک ها از خانوادة میرزا حسن انتخاب می شوند و این شخص جد پدری مصدق است و بعدها خواهیم دید که مصدق هم در زمان نخست وزیری قوام السلطنه به مقام وزارت مالیه می رسد و در امتداد  قرارداد ننگین ۱۹۱۹ اولین و ننگین ترین دریافتی بابت استمرار این قرارداد را می پذیرد.

 مادرش ملک تاج خانم ( نجم السلطنه ) فرزند عبدالمجید میرزا فرمانفرما ( از شاهزادگان قاجار و فراماسون لژ لندن ) و نوة عباس میرزا ولیعهد قاجار  (انگلوفیل ) و نایب السلطنه ایران بود. وثوق الدوله ( امضا کنندة قرارداد   ۱۹۱۹ ) و مشیرالدوله پسرعموهای محمد مصدق بودند که همگی به واسطة مزدوری، در دستگاه انگلیس به پست و مقام رسیدند و مصدق نیز همچون خویشاوندانش این راه را ادامه داد.

هنگام مرگ میرزا هدایت الله در سال ۱۲۷۱ هجری شمسی محمد ۱۰ سال داشت و ناصرالدین شاه علاوه بر اعطای شغل و لقب میرزا هدایت الله به پسر ارشد او میرزا حسن خان، محمد را « مصدق السلطنه » می نامد.

مصدق السلطنه پس از تحصیلات مقدماتی در تبریز ( محل تحصیل شاهزادگان قاجار ) به تهران آمد و به مستوفی گری خراسان گمارده شد.

مصدق السلطنه در اولین انتصابات دورة اول مجلس مشروطیت به نمایندگی از طبقة اعیان و اشراف به اصفهان برگزیده می شود ولی اعتبارنامة او بدلیل سن او که به سی سال تمام نرسیده بود، رد شد. او با سوابقی که در امور مالیه و مستوفی گری خراسان داشت در کابینه وثوق الدوله (پسرعمویش) به خدمت در وزارت مالیه دعوت شد. قریب چهارده ماه در کابینه های مختلف، این سمت را حفظ کرد. محمد مصدق السلطنه در سال ۱۲۸۶ هجری شمسی وارد فراماسونری (فراموشخانه ) می شود و در حکومت صمصام السلطنه به علت اختلاف با وزیر وقت مالیه ( مشارالملک ) از معاونت وزرات مالیه استعفاء می دهد و هنگام تشکیل کابینة دوم وثوق الدوله در سال ۱۲۸۷هجری شمسی برای ادامة تحصیل به فرانسه می رود و پس از موفق نشدن در ادامة تحصیل در مدرسة علوم سیاسی پاریس به سویس می رود و در رشتة حقوق ثبت نام می کند و بعلت بیماری قادر به ادامة تحصیل نمی باشد.

اندکی بعد مشیرالدوله پسرعموی دیگر مصدق  به جای وثوق الدوله به نخست وزیری انتصاب شد و او را برای تصدی وزرات عدلیه به ایران دعوت کرد، ولی به علت نداشتن مدارک تحصیلی لازمه برای کسب این سمت، مصدق نتوانست به این مقام دست یابد و در نتیجه، شغل استانداری فارس را برای او در نظر گرفتند و تا کودتای ۳ اسفند ۱۲۹۹ در این مقام ماند.

 

متن قسم نامه فراماسونری محمد مصدق السلطنه

پس از کودتای سید ضیاء و رضاخان، مصدق دولت کودتا را به رسمیت نشناخت و از مقام خود استعفاء داد و عازم تهران شد ولی به دعوت سران بختیاری (انگلوفیل) به آن دیار رفت.

با سقوط کابینه سید ضیاء، قوام السلطنه به نخست وزیری رسید و مصدق را به وزارت مالیه انتخاب کرد که در این زمان در رابطه با حسابرسی به درآمد شرکت نفت و تأمین بودجة قزاق ها که مسئولیت آن با آقای آرمیتاژ اسمیت مستشار انگلیسی بود، مبلغ زیادی رشوه دریافت می کند و بدهکاری قبلی شرکت نفت را کمتر برآورد می کند که در این زمان بالغ بر یک میلیون لیره بود و همچنین طبق قرارداد دارسی بر اثر افزایش استخراج و فروش نفت توسط شرکت نفت انگلیس پرشیا برای همین سال سهم ایران بیش از دو برابر مبلغ ۴۷۰ هزار پوند بود که مصدق همراه با آرمیتاژ اسمیت برآورد کرده بود.

 در این زمان بود که بدلیل عدم پرداخت سهم عایدات نفتی به  ایل بختیاری و قشقائی طبق قرارداد جداگانه با شرکت نفت انگلیس پرشیا که باعث و بانی آن مصدق و آرمیتاژ اسمیت بودند ایل بختیاری و قشقائی که پول چندانی دریافت نکرده بودند تعدادی از لوله ها را منفجر نمودند.

با سقوط دولت قوام السلطنه و روی کار آمدن مجدد مشیرالدوله، در سال ۱۹۲۲ مصدق والی آذربایجان می گردد و احمد متین دفتری برادرزاده و داماد خود را بعنوان نمایندة خود در تهران به دولت معرفی می کند، متین دفتری از سالها پیش همواره به جاسوسی و خوش رقصی برای سفارت انگلیس مشغول بوده است و خبرهای با ارزشی از دولت و نیروهای نظامی ایران به انگلیسیها می داده است و به همین دلیل با فشار انگلیسیها در سال ۱۳۳۹هجری شمسی رضا شاه، متین دفتری را به مقام نخست وزیری منصوب می گرداند.

در زمانیکه مصدق والی آذربایجان بود گزارشهایی که متین دفتری از نیروهای نظامی به انگلیسیها می داد بدست اسماعیل آقا سیمیقو نیز می رسید، رضا خان سردارسپه به این امر پی برده بود و دستور داد رمزهای دیگری بطور مستقیم بین حبیب الله خان شیبانی فرمانده ارتش در آذربایجان و مرکز برقرار شود و مطالب خلاف واقع و دروغین را مبادله کنند  رضا خان  متوجه شده ب ود که شبنامه هایی که در تبریز منتشر می شود از طرف سفارت انگلیس رهبری می شود و یک نفر روسی را برای توزیع و پخش آنها اجیر کرده اند و این برای ایجاد بحران بین ایران و روس برنامه ریزی شده بود چون رضا خان به سرتیپ شیبانی مشکوک شده بود او را با  سرتیپ امان الله جهانبانی عوض می کند و چون رضا خان به مصدق نیز مشکوک شده بود دستور داد که جهانبانی از اوامر مصدق پیروی نکند و به همین دلیل چند روز پس از ورود سرتیپ جهانبانی، مصدق، کسالت و بیماری را بهانه می کند و همچنین به دلیل سرپیچی فرمانده قشون آذربایجان از اوامرش، از این سمت نیز استعفاء داد و به تهران مراجعت می کند.

 

در خرداد ماه ۱۳۰۲ هجری شمسی مصدق در کابینه مشیرالدوله به سمت وزیر خارجه انتخاب میشود. پس از استعفای مشیرالدوله و به نخست وزیری رسیدن رضاخان، مصدق در کابینة او راه پیدا نمی کند، ولی در دوره پنجم و ششم مجلس شورای ملی برای وکالت مردم تهران، انتصاب می شود. در همین زمان، سلطنت خاندان قاجار منقرض می شود و رضا خان نخست وزیر وقت به سلطنت می رسد.

با پایان مجلس ششم، مصدق دیگر انتصاب نشد و خانه نشین شد و در اواخر سلطنت رضاشاه پهلوی، در نتیجه شورش و اختلال در امور کشور، به زندان افتاد ولی پس از چند ماه آزاد شده و در ملک خود در احمد آباد سکونت می گزید. در سال ۱۳۲۰ هجری شمسی پس از اشغال ایران بوسیله نیروهای متفقین رضا شاه از سلطنت بر کنار و به آفریقای جنوبی تبعید شد و مصدق به تهران بازگشت......

 

 

 

سرافراز بادایران بزرگ